Lecture 17 - 2025 / 4 / 17

Martingale

Definition (filter): ∅=F0⊆F1⊆F2⊆⋯⊆Fn\emptyset = \cal F_0 \sube F_1 \sube F_2 \sube \cdots \sube F_n 是一个概率空间上的递增 σ\sigma-代数。

例如 Fn=Z1,⋯ ,Zn\mathcal F_n = Z_1, \cdots, Z_n,其中 ZiZ_i 是随机变量。

Definition (martingale): (Xi)(X_i) 是关于 (Fi)(\cal F_i) 的鞅,如果满足
E[Xi∣Fi−1]=Xi−1\mathbb E[X_i \mid \mathcal F_{i-1}] = X_{i-1}

Azuma Inequality

Lemma: 对于 r.v. XX,若 ∣X∣≤1,E[X]=0|X| \le 1, \mathbb E[X] = 0,则 E[etX]≤et2/2\mathbb E[e^{tX}] \le e^{t^2/2}。

根据凸性和 Taylor 展开,E[etX]≤12(et+e−t)≤et2/2\mathbb E[e^{tX}] \le \frac{1}{2}\left( e^t + e^{-t}\right) \le e^{t^2/2}。

Theorem: 设 (Xi)(X_i) 是关于 (Fi)(\mathcal F_i) 的鞅,Yi=Xi−Xi−1Y_i = X_i - X_{i-1} 是“差异”序列,如果 ci>0c_i > 0 使得 ∣Yi∣≤ci|Y_i| \le c_i,则
Pr⁡[Xn≥X0+λ]Pr⁡[Xn≤X0−λ]≤  exp⁡(−λ22∑i=1nci2)\begin{aligned} \Pr[X_n \ge X_0 + \lambda] \\ \Pr[X_n \le X_0 - \lambda] \end{aligned} \quad \le \ \ \exp\left( -\frac{\lambda^2}{2 \sum_{i=1}^{n} c_i^2} \right)

当 n=1n = 1 时,∣X1−X0∣≤c1|X_1 - X_0| \le c_1,则
Pr⁡[X1≥X0+λ]=min⁡tPr⁡[et(X1−X0)≥etλ]≤min⁡tE[et(X1−X0)]etλ≤min⁡texp⁡(c12t22−tλ)=exp⁡(−λ22c12)\begin{aligned} \Pr[X_1 \ge X_0 + \lambda] & = \min_t \Pr[e^{t(X_1 - X_0)} \ge e^{t \lambda}]\\ & \le \min_t \frac{\mathbb E[e^{t(X_1 - X_0)}]}{e^{t\lambda}}\\ & \le \min_t \exp \left(\frac{c_1^2t^2}{2} - t \lambda \right)= \exp\left(-\frac{\lambda^2}{2c_1^2} \right) \qquad \\ \end{aligned}

接下来归纳,
Pr⁡[Xn≥X0+λ]≤min⁡tE[et(Xn−Xn−1)⋅et(Xn−1−X0)]etλ=min⁡tEFn−1[E[et(Xn−Xn−1)∣Fn−1]⋅et(Xn−1−X0)]etλ≤min⁡tecn2t2/2⋅E[et(Xn−1−X0)]etλ≤min⁡tecn2t2/2⋅exp⁡(−λ2/2∑i=1n−1ci2)etλ≤exp⁡(−λ22∑i=1nci2)\begin{aligned} \Pr[X_n \ge X_0 + \lambda ] & \le \min_t \frac{\mathbb E[e^{t(X_n - X_{n-1})} \cdot e^{t(X_{n - 1} - X_0)}]}{e^{t \lambda}} \\ & = \min_t \frac{\mathbb E_{\mathcal F_{n-1}}[\mathbb E[e^{t(X_n - X_{n-1})} \mid \mathcal F_{n-1}] \cdot e^{t(X_{n - 1} - X_0)}]}{e^{t \lambda}}\\ & \le \min_t \frac{e^{c_{n}^2 t^2 /2} \cdot\mathbb E[ e^{t(X_{n - 1} - X_0)}]}{e^{t \lambda}}\\ & \le \min_t \frac{e^{c_{n}^2 t^2 /2} \cdot \exp(-\lambda^2 /2\sum_{i=1}^{n-1} c_i^2) }{e^{t \lambda}}\\ & \le \exp\left( -\frac{\lambda^2}{2 \sum_{i=1}^{n} c_i^2} \right) \end{aligned}

Doob Martingale

Claim: 设 A,(Zi)A, (Z_i) 是 r.v.,则 Xi=E[A∣Z1,⋯ ,Zi]X_i = \mathbb E[A \mid Z_1, \cdots, Z_i] 是鞅,称之为 AA 的 Doob 鞅。

验证定义即可:
E[Xi∣Z1,⋯ ,Zi−1]=EZi[E[Xi∣Z1,⋯ ,Zi]∣Z1,⋯ ,Zi−1]=EZi[E[A∣Z1,⋯ ,Zi]∣Z1,⋯ ,Zi−1]=E[A∣Z1,⋯ ,Zi−1]=Xi−1\begin{aligned} \mathbb E[X_i \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}] & = \mathbb E_{Z_i}[ \mathbb E[X_i \mid Z_1, \cdots, Z_{i}] \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1} ]\\ & = \mathbb E_{Z_i}[\mathbb E[A \mid Z_1, \cdots, Z_{i}] \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1} ]\\ & = \mathbb E[A \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}] = X_{i-1} \end{aligned}

Definition: f(Z1,⋯ ,Zn)f(Z_1, \cdots, Z_n) 是 cc-Lipschitz 函数,当且仅当改变 ff 的任何一个坐标值,ff 的变化绝对值不超过 ±c\pm c。

Lemma: 如果 ff 是 cc-Lipschitz 函数,给定 Z1,⋯ ,Zi−1Z_1, \cdots, Z_{i-1} 的条件下,ZiZ_i 与 Zi+1,⋯ ,ZnZ_{i+1}, \cdots, Z_n 相互独立,则 ff 关于 ZiZ_i 的 Doob 鞅 (Xi)(X_i) 满足 ∣Xi−Xi−1∣≤c|X_i - X_{i-1}| \le c。

我们根据定义对 ∣Xi−Xi−1∣|X_i - X_{i-1}| 进行展开
=∣EZi+1,⋯ ,Zn[f∣Z1,⋯ ,Zi]−EZi,⋯ ,Zn[f∣Z1,⋯ ,Zi−1]∣=∣EZi+1,⋯ ,Zn[f∣Z1,⋯ ,Zi]−EZi+1,⋯ ,Zn[EZi[f∣Z1,⋯ ,Zi−1,Zi+1,⋯ ,Zn]∣Z1,⋯ ,Zi−1]∣=∣EZi+1,⋯ ,Zn[f(Z1,⋯ ,Zi,⋯ ,Zn)∣Z1,⋯ ,Zi−1]−EZi+1,⋯ ,Zn[EZi[f(Z1,⋯ ,Zn)∣Z1,⋯ ,Zi−1,Zi+1,⋯ ,Zn]∣Z1,⋯ ,Zi−1]∣=∣EZi+1,⋯ ,Zn[f(Z1,⋯ ,Zi,⋯ ,Zn)−EZi[f(Z1,⋯ ,Zi,⋯ ,Zn)∣Z1,⋯ ,Zi−1,Zi+1⋯ ,Zn]∣Z1,⋯ ,Zi−1]∣=∣EZi+1,⋯ ,Zn[EZi[f(Z1,⋯ ,Zi,⋯ ,Zn)−f(Z1,⋯ ,Zi,⋯ ,Zn)∣Z1,⋯ ,Zi−1,Zi+1⋯ ,Zn]∣Z1,⋯ ,Zi−1]∣\begin{aligned} & = | \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n}[f \mid Z_1, \cdots, {\color{blue}Z_i}] - \mathbb E_{{\color{red}Z_i}, \cdots, Z_{n}}[f \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}]|\\ & = | \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n}[f \mid Z_1, \cdots, {\color{blue}Z_i}]- \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n} [\mathbb E_{{\color{red}Z_i}}[f \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}, Z_{i+1}, \cdots, Z_n] \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}]|\\ & = | \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n}[f(Z_1, \cdots, {\color{blue}Z_i}, \cdots, Z_n) \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}]\\ & \quad - \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n} [\mathbb E_{{\color{red}Z_i}}[f(Z_1, \cdots, Z_n) \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}, Z_{i+1}, \cdots, Z_n] \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}]|\\ & = | \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n}[f(Z_1, \cdots, {\color{blue}Z_i}, \cdots, Z_n)\\ & \quad - \mathbb E_{\color{red}Z_i}[f(Z_1,\cdots,{\color{red}Z_i}, \cdots, Z_n) \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}, Z_{i+1}\cdots, Z_n] \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}]|\\ & = | \mathbb E_{Z_{i+1}, \cdots, Z_n}[ \mathbb E_{\color{red} Z_i} [f(Z_1, \cdots, {\color{blue}Z_i}, \cdots, Z_n) - f(Z_1,\cdots,{\color{red}Z_i}, \cdots, Z_n) \\ &\qquad \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}, Z_{i+1}\cdots, Z_n] \mid Z_1, \cdots, Z_{i-1}]|\\ \end{aligned}

注意这里 Zi\color{blue} Z_i 是已知量,而 Zi\color{red} Z_i 是未知量,可以看作两者是独立同分布的变量。从而每一项均 ≤c\le c,由此结论成立。

Applications: Balls and Bins

mm 个球 nn 个桶,ZiZ_i 是 ii 号球选择的桶,X=f(Z1,⋯ ,Zm)X = f(Z_1, \cdots, Z_m) 是空桶的个数。容易看出 ff 是 11-Lipschitz 的,从而

Pr⁡[∣X−E[X]∣≥λ]≤2exp⁡(−λ22m)\Pr[| X - \mathbb E[X] | \ge \lambda] \le 2 \exp\left ( - \frac{\lambda^2}{2m} \right )

这是 Chernoff bound 所不能得到的结论。

Applications: Chromatic Number of Gn,1/2\mathcal G_{n, 1/2}

染色数 χ(G)\chi(G) 代表最少需要的颜色数量,使得存在一组同色不相邻的方案。

对于随机图我们有两种常见的鞅。

Edge Exposure Martingale: 用 Zi=0/1Z_i = 0/1 表示第 ii 条边是否在图中出现,则 A=f(Z1,⋯ ,Z(n2))A = f\left(Z_1, \cdots, Z_{\binom n 2}\right) 的 Doob 鞅是 edge exposure maringle。

Vertex Exposure Martingle: 用 Zi∈{0,1}n−iZ_i \in \{0, 1\}^{n-i} 代表是否 ii 和 jj(满足 j>ij>i)的边是存在的,则 A=f(Z1,⋯ ,Zn)A = f(Z_1, \cdots, Z_n) 的 Doob 鞅是 vertex exposure martingle。

这里我们使用后者,用 X=f(Z1,⋯ ,Zn)X = f(Z_1, \cdots, Z_n) 代表 χ(G)\chi(G),则容易看出 ff 是 11-Lipschitz 的。从而

Pr⁡[∣X−E[X]∣≥λ]≤2exp⁡(−λ22n)\Pr[| X - \mathbb E[X] | \ge \lambda] \le 2 \exp\left ( - \frac{\lambda^2}{2n} \right )

注意我们不依赖任何关于 E[X]\mathbb E[X] 的知识,给出了一个 concentration bound。